ปวดเข่าเกิดจากอะไร? รู้จัก 4 ภาวะที่อาจทำให้ปวดเข่าและแนวทางดูแล
อาการปวดเข่าเกิดได้จากหลายสาเหตุ ทั้งการใช้งานข้อเข่าหนักเกินไป การนั่งงอเข่าค้างเป็นเวลานาน หรือความผิดปกติของโครงสร้างภายในข้อเข่า ภาวะที่อาจเกี่ยวข้อง ได้แก่ กลุ่มอาการปวดเข่าด้านหน้า เอ็นใต้สะบ้าบาดเจ็บ หมอนรองข้อเข่าบาดเจ็บ และข้อเข่าเสื่อม ซึ่งแต่ละภาวะมีลักษณะอาการและแนวทางดูแลแตกต่างกัน จึงควรประเมินสาเหตุก่อนเลือกวิธีฟื้นฟูที่เหมาะสม

ปวดเข่าเกิดจากอะไร และทำไมบางคนจึงมีอาการปวดเข่าทั้งที่ไม่ได้เล่นกีฬาหรือออกกำลังกายหนัก? อาการปวดเข่าไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะในนักกีฬาเท่านั้น แต่ยังพบได้ในคนวัยทำงานและผู้ที่ใช้ชีวิตประจำวันในท่าทางเดิมเป็นเวลานาน เนื่องจากข้อเข่าเป็นข้อต่อสำคัญที่ต้องรองรับน้ำหนักและแรงจากการเคลื่อนไหวของร่างกาย
ปัจจัยที่อาจเกี่ยวข้องกับอาการปวดเข่ามีทั้งการใช้งานหนักเกินไป (Overuse) เช่น การวิ่งหรือเพิ่มความเข้มข้นของการออกกำลังกายเร็วเกินไป และการอยู่ในท่าเดิมนานๆ (Sustained Stress) เช่น การนั่งงอเข่าติดต่อกัน ซึ่งอาจกระตุ้นอาการปวดในบางภาวะได้ นอกจากนี้ อาการปวดเข่ายังอาจเกี่ยวข้องกับความผิดปกติของเส้นเอ็นรอบเข่า หมอนรองข้อเข่า หรือการเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างภายในข้อเข่า
การทำความเข้าใจตำแหน่งที่ปวด ลักษณะอาการ และกิจกรรมที่กระตุ้นอาการ จะช่วยให้เห็นความแตกต่างของปัญหาเบื้องต้น บทความนี้จึงรวบรวมสาเหตุและภาวะที่อาจทำให้ปวดเข่า พร้อมแนวทางดูแลและฟื้นฟูตามหลักกายภาพบำบัด เพื่อช่วยให้ผู้อ่านเข้าใจอาการของตนเองและทราบว่าเมื่อใดควรเข้ารับการประเมินจากผู้เชี่ยวชาญ
ทำไมจึงเกิดอาการปวดเข่า?
อาการปวดเข่าเป็นหนึ่งในปัญหาทางระบบกระดูกและกล้ามเนื้อที่พบบ่อยที่สุด ไม่เพียงแต่เกิดกับนักกีฬาหรือผู้ที่ออกกำลังกายหนักเท่านั้น แต่ยังพบได้บ่อยในกลุ่มคนวัยทำงาน ที่นั่งทำงานเป็นเวลานาน เนื่องจากข้อเข่าเป็นข้อต่อโครงสร้างหลักที่ต้องรับแรงกดและแรงกระแทกจากน้ำหนักตัวและการเคลื่อนไหวตลอดเวลา
การดูแลอาการปวดเข่าให้ได้ผลในระยะยาว ควรเริ่มจากการเข้าใจสาเหตุและแรงที่เกิดกับเข่าขณะเคลื่อนไหว (Biomechanics) แล้วจึงเลือกวิธีฟื้นฟูที่มีหลักฐานรองรับตามหลักเวชศาสตร์การกีฬาและกายภาพบำบัด
การใช้งานเข่าและการเคลื่อนไหวที่อาจกระตุ้นอาการ
ทำไมการใช้งานหนักหรือการนั่งท่าเดิมนานๆ จึงทำให้ปวดเข่า? ข้อเข่าต้องรับทั้งแรงดึงและแรงกดขณะเคลื่อนไหว หากใช้งานในชีวิตประจำวันไม่สมดุล อาจทำให้บาดเจ็บได้ 2 รูปแบบหลัก
ภาวะใช้งานหนักเกินไป (Overuse)
ภาวะใช้งานหนักเกินไป (Overuse / Acute Overload): เกิดจากการเล่นกีฬา วิ่ง หรือออกกำลังกายเพิ่มความเข้มข้นเร็วเกินไป ส่งผลทำให้เนื้อเยื่อรอบเข่าปรับตัวไม่ทัน จนอาจบาดเจ็บหรืออักเสบได้
การนั่งนาน/งอเข่าค้าง (Sustained Stress)
การใช้งานน้อยเกินไปหรือคงค้างในท่าเดิมนานเกินไป (Underuse / Sustained Stress): การนั่งงอเข่ามากกว่า 90 องศาเป็นเวลานาน (Sustained Knee Flexion > 90°) อาจเพิ่มแรงกดระหว่างกระดูกสะบ้ากับกระดูกต้นขา (Patellofemoral Joint Stress) และทำให้ปวดตึงบริเวณหน้าเข่าและกระดูกสะบ้าได้
ภาวะที่อาจทำให้ปวดเข่า
อาการปวดเข่าเกิดได้จากหลายภาวะ โดยแต่ละภาวะมีสาเหตุ ตำแหน่งที่ปวด และกิจกรรมที่กระตุ้นอาการแตกต่างกัน ตัวอย่างภาวะที่อาจเกี่ยวข้อง ได้แก่ กลุ่มอาการปวดเข่าด้านหน้า ภาวะเอ็นใต้สะบ้าบาดเจ็บ หมอนรองข้อเข่าอักเสบ และโรคข้อเข่าเสื่อม การทำความเข้าใจลักษณะอาการของแต่ละภาวะจะช่วยให้สังเกตความผิดปกติเบื้องต้นได้ แต่ไม่สามารถใช้วินิจฉัยโรคด้วยตนเอง

1. กลุ่มอาการปวดเข่าด้านหน้า (Patellofemoral Pain Syndrome: PFPS)
กลุ่มอาการปวดเข่าด้านหน้า หรือที่บางคนเรียกว่า “สะบ้าอักเสบ” เป็นภาวะที่อาจเกี่ยวข้องกับแรงกดบริเวณข้อต่อสะบ้าและความสามารถในการรับแรงของเนื้อเยื่อ โดยไม่ได้เกิดจากการอักเสบเป็นหลักเสมอไป
- ตำแหน่งที่ปวด: มักปวดบริเวณรอบกระดูกสะบ้าหรือหลังกระดูกสะบ้า อาจรู้สึกปวดลึกๆ บริเวณหน้าเข่า
- ปัจจัยที่เกี่ยวข้อง: อาจเกิดจากหลายปัจจัยร่วมกัน รวมถึงแรงที่กระทำต่อข้อสะบ้าและการทำงานของระบบกล้ามเนื้อ
- กิจกรรมที่กระตุ้นอาการ: การขึ้นลงบันได การย่อตัว การวิ่ง การกระโดด หรือการนั่งงอเข่าติดต่อกันเป็นเวลานาน
- จุดสังเกตเบื้องต้น: มักมีอาการบริเวณรอบหรือหลังกระดูกสะบ้า โดยเฉพาะขณะทำกิจกรรมที่ต้องงอเข่าและรับน้ำหนัก
2. เอ็นใต้สะบ้าบาดเจ็บ (Patellar Tendinopathy)
ภาวะเอ็นใต้สะบ้าบาดเจ็บเกิดเมื่อเอ็นใต้สะบ้าต้องรับแรงมากเกินไปจนปรับตัวไม่ทัน โดยเฉพาะกิจกรรมที่ต้องย่อตัวแล้วส่งแรงออกอย่างรวดเร็ว เช่น การกระโดด หรือการลงน้ำหนักแล้วออกตัวทันที หากมีการใช้งานหนักต่อเนื่องโดยฟื้นตัวไม่เพียงพอ อาจส่งผลต่อความสามารถในการรับแรงของเส้นเอ็น
- ตำแหน่งที่เกี่ยวข้อง: บริเวณเส้นเอ็นใต้กระดูกสะบ้า ซึ่งเชื่อมต่อระหว่างกระดูกสะบ้ากับกระดูกหน้าแข้ง
- ปัจจัยที่เกี่ยวข้อง: การเพิ่มความหนัก ความถี่ หรือระยะเวลาของกิจกรรมอย่างรวดเร็ว โดยเส้นเอ็นยังไม่สามารถปรับตัวต่อแรงที่เพิ่มขึ้นได้
- กิจกรรมที่กระตุ้นอาการ: การกระโดด การวิ่งเปลี่ยนทิศทาง การชะลอความเร็วอย่างฉับพลัน และกิจกรรมที่ทำให้เส้นเอ็นสะบ้ารับแรงสูง
- จุดสังเกตเบื้องต้น: อาการสัมพันธ์กับการใช้งานและการรับแรงของเส้นเอ็นสะบ้า โดยเฉพาะกิจกรรมที่มีการกระโดดหรือเปลี่ยนทิศทางอย่างรวดเร็ว
3. หมอนรองข้อเข่าบาดเจ็บ (Meniscus Injury)
หมอนรองข้อเข่าเป็นกระดูกอ่อนชนิดหนึ่งที่อยู่ภายในข้อเข่า การบาดเจ็บอาจเกิดจากแรงบิดหมุนขณะลงน้ำหนัก หรือการเปลี่ยนแปลงของเนื้อเยื่อตามวัย ซึ่งอาจทำให้เกิดอาการปวดและความผิดปกติในการเคลื่อนไหวข้อเข่า
- ตำแหน่งที่ปวด: อาจปวดบริเวณแนวข้อเข่าด้านในหรือด้านนอก และมีอาการกดเจ็บตามแนวข้อเข่า (ร่องระหว่างกระดูกต้นขากับกระดูกหน้าแข้ง)
- ปัจจัยที่เกี่ยวข้อง: การบิดหมุนเข่าขณะลงน้ำหนัก เช่น ระหว่างเล่นกีฬา หรือการเปลี่ยนแปลงของหมอนรองข้อเข่าตามอายุ
- ลักษณะอาการร่วม: อาจมีข้อเข่าบวม รู้สึกขัดภายในข้อ เข่าล็อก เหยียดงอเข่าไม่สุด หรือรู้สึกเข่าไม่มั่นคงขณะเคลื่อนไหว
- จุดสังเกตเบื้องต้น: อาจมีประวัติเข่าบิดร่วมกับอาการปวดบริเวณแนวช่องข้อ หรือมีอาการติดขัดขณะงอและเหยียดเข่า
4. โรคข้อเข่าเสื่อม (Knee Osteoarthritis)
โรคข้อเข่าเสื่อมเป็นภาวะที่มีการเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างภายในข้อเข่าหลายส่วน ไม่ได้เกิดจากการสึกหรอของกระดูกอ่อนเพียงอย่างเดียว แต่ยังเกี่ยวข้องกับกระดูกใต้ผิวข้อ เยื่อบุข้อ หมอนรองข้อเข่า และเนื้อเยื่อรอบข้อต่อ
- ลักษณะอาการ: อาจมีอาการปวดเข่า ฝืดขัดข้อเข่า หรือเคลื่อนไหวข้อเข่าได้ไม่สะดวก
- ปัจจัยที่เกี่ยวข้อง: เกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างข้อ แรงที่กระทำต่อเข่า และการอักเสบภายในข้อ
- อาการที่อาจพบร่วม: ฝืดเข่าหลังตื่นนอน เข่าติด เข่าบวม หรือมีอาการกดเจ็บบริเวณขอบข้อเข่า
- จุดสังเกตเบื้องต้น: พบได้บ่อยขึ้นตามอายุ โดยเฉพาะผู้ที่มีอาการปวดเรื้อรังร่วมกับข้อเข่าฝืดหรือข้อเข่าเคลื่อนไหวได้จำกัด ทั้งนี้อาการดังกล่าวเพียงอย่างเดียวไม่สามารถยืนยันโรคได้
ตารางเปรียบเทียบอาการปวดเข่าทั้ง 4 ภาวะ
| ภาวะ | ตำแหน่ง / ลักษณะอาการ | กิจกรรมที่อาจเกี่ยวข้อง |
|---|---|---|
1 กลุ่มอาการปวดเข่าด้านหน้า (PFPS)Patellofemoral Pain Syndrome |
ปวดรอบหรือหลังกระดูกสะบ้า | ขึ้นลงบันได ย่อตัว นั่งงอเข่านาน |
2 เอ็นใต้สะบ้าบาดเจ็บPatellar Tendinopathy |
ปวดบริเวณเอ็นใต้สะบ้า โดยเฉพาะเมื่อรับแรง | กระโดด วิ่งเปลี่ยนทิศทาง |
3 หมอนรองข้อเข่าบาดเจ็บMeniscus Injury |
ปวดแนวช่องข้อ อาจมีเข่าบวม เข่าล็อก | บิดหมุนเข่าขณะลงน้ำหนัก |
4 โรคข้อเข่าเสื่อมKnee Osteoarthritis |
ปวด เข่าติด เข่าบวม ฝืดเข่า | อาจรบกวนการเดินและกิจวัตรประจำวัน |
หมายเหตุ: ตารางนี้ใช้เปรียบเทียบอาการเบื้องต้น ไม่สามารถใช้วินิจฉัยโรคด้วยตนเองได้
อาการปวดเข่าแบบไหนควรรีบพบแพทย์?
อาการปวดเข่าบางกรณีอาจเกิดจากการใช้งานหนักหรือการบาดเจ็บที่ไม่รุนแรง แต่หากมีอาการผิดปกติร่วมด้วย อาจเป็นสัญญาณของการบาดเจ็บหรือภาวะที่ต้องได้รับการประเมินจากแพทย์อย่างเร่งด่วน
สัญญาณเตือนที่ควรพบแพทย์โดยเร็ว ได้แก่
-
ปวดเข่ารุนแรงหลังเกิดอุบัติเหตุ โดยเฉพาะเมื่อไม่สามารถยืนหรือเดินลงน้ำหนักได้
-
ข้อเข่าบวมมากหรือผิดรูป โดยเฉพาะหลังการล้มหรือได้รับแรงกระแทก
-
ข้อเข่าบวม ร้อน แดง หรือมีไข้ร่วมด้วย ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับภาวะติดเชื้อในข้อและควรได้รับการประเมินทันที
-
เข่าล็อกจนไม่สามารถงอหรือเหยียดได้ตามปกติ หรือมีอาการเข่าทรุดร่วมกับความเจ็บปวด
-
มีอาการชาหรือสูญเสียความรู้สึกหลังบาดเจ็บ ซึ่งควรเข้ารับการประเมินฉุกเฉิน
หากข้อเข่าผิดรูปหลังอุบัติเหตุ ไม่สามารถลงน้ำหนัก หรือมีอาการชาหลังบาดเจ็บ ควรไปแผนกฉุกเฉิน ไม่ควรฝืนออกกำลังกายเพื่อรักษาเอง
แนวทางประเมินและฟื้นฟูอาการปวดเข่าเบื้องต้น
การดูแลอาการปวดเข่าควรเริ่มจากการประเมินหาสาเหตุ เนื่องจากอาการปวดเข่าอาจเกี่ยวข้องกับโครงสร้างและปัจจัยที่แตกต่างกัน การฟื้นฟูจึงควรพิจารณาตามลักษณะอาการ ความรุนแรง และความสามารถในการเคลื่อนไหวของแต่ละบุคคล
การประเมินอาการปวดเข่า
การประเมินเบื้องต้นอาจประกอบด้วยการซักประวัติ ตำแหน่งที่ปวด ระยะเวลาที่มีอาการ ประวัติการบาดเจ็บ และกิจกรรมที่กระตุ้นอาการ ร่วมกับการตรวจการเคลื่อนไหวของข้อเข่า ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ และความสามารถในการทำกิจกรรมต่างๆ
ผลการประเมินช่วยให้ผู้เชี่ยวชาญพิจารณาแนวทางดูแลที่เหมาะสม รวมถึงความจำเป็นในการส่งต่อแพทย์เพื่อตรวจเพิ่มเติม
การปรับกิจกรรมและลดปัจจัยกระตุ้นอาการ
ในบางกรณี การปรับลดกิจกรรมที่กระตุ้นอาการปวดชั่วคราว เช่น การวิ่ง การกระโดด หรือการเคลื่อนไหวที่เพิ่มแรงต่อข้อเข่า อาจช่วยลดอาการระหว่างฟื้นฟูได้
อย่างไรก็ตาม ไม่จำเป็นต้องหยุดเคลื่อนไหวทั้งหมดในทุกกรณี การปรับระดับกิจกรรมควรพิจารณาตามอาการและคำแนะนำของผู้เชี่ยวชาญ
การออกกำลังกายเพื่อฟื้นฟูข้อเข่า
การออกกำลังกายเพื่อการฟื้นฟูเป็นหนึ่งในแนวทางสำคัญสำหรับอาการปวดเข่าหลายภาวะ โดยอาจเน้นการเพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อรอบข้อเข่าและสะโพก การฝึกควบคุมการเคลื่อนไหว และการเพิ่มความสามารถในการทำกิจกรรมตามลำดับ
ทั้งนี้ ประเภท ความหนัก และความก้าวหน้าของการออกกำลังกายควรปรับให้เหมาะกับสาเหตุและสภาพร่างกายของแต่ละบุคคล หากมีอาการปวดเพิ่มขึ้นหรือเกิดอาการผิดปกติใหม่ ควรหยุดกิจกรรมและปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
คำถามที่พบบ่อย เกี่ยวกับอาการปวดเข่าและแนวทางดูแล
ข้อเข่ามีเสียงกรอบแกรบ แปลว่าเป็นข้อเข่าเสื่อมหรือไม่?
เสียงจากข้อเข่าขณะเคลื่อนไหวไม่ได้หมายความว่าเป็นข้อเข่าเสื่อมเสมอไป หากมีเสียงโดยไม่มีอาการปวดหรือความผิดปกติอื่นร่วมด้วย อาจไม่ใช่สัญญาณอันตราย แต่หากมีอาการปวด บวม หรือข้อเข่าติดขัดร่วมด้วย ควรเข้ารับการประเมินเพื่อหาสาเหตุ
ปวดเข่าจำเป็นต้องเอกซเรย์หรือ MRI ทุกคนหรือไม่?
ไม่จำเป็นทุกราย การตรวจวินิจฉัยอาจเริ่มจากประวัติและการตรวจร่างกายก่อน เช่น ผู้ป่วยบางกลุ่มที่มีอาการตรงกับโรคข้อเข่าเสื่อม อาจไม่จำเป็นต้องเอกซเรย์หรือ MRI เพื่อยืนยันโรค แต่หากสงสัยการบาดเจ็บหรือความผิดปกติอื่น แพทย์จะเป็นผู้พิจารณาความจำเป็นในการตรวจเพิ่มเติม
ปวดเข่านานแค่ไหนจึงควรพบผู้เชี่ยวชาญ?
หากมีอาการปวดเข่าต่อเนื่องหลายสัปดาห์โดยไม่ดีขึ้น หรือมีอาการปวดที่รบกวนการเดิน การทำงาน และกิจกรรมในชีวิตประจำวัน ควรเข้ารับการประเมินจากแพทย์หรือนักกายภาพบำบัด เพื่อค้นหาสาเหตุและวางแนวทางดูแลที่เหมาะสม
สรุปเรื่องอาการปวดเข่า
- อาการปวดเข่าเกิดได้จากหลายสาเหตุ ทั้งการใช้งานหนักเกินไป การอยู่ในท่าเดิมเป็นเวลานาน และความผิดปกติของโครงสร้างภายในข้อเข่า
- ภาวะที่อาจทำให้ปวดเข่า ได้แก่ กลุ่มอาการปวดเข่าด้านหน้า (PFPS) เอ็นใต้สะบ้าบาดเจ็บ หมอนรองข้อเข่าบาดเจ็บ และโรคข้อเข่าเสื่อม
- ตำแหน่งที่ปวดและกิจกรรมที่กระตุ้นอาการ อาจช่วยให้เข้าใจปัญหาเบื้องต้นได้ แต่ไม่สามารถใช้ยืนยันการวินิจฉัยด้วยตนเอง
- การฟื้นฟูควรเหมาะสมกับสาเหตุและสภาพร่างกาย โดยอาจประกอบด้วยการปรับกิจกรรมและการออกกำลังกายฟื้นฟูภายใต้คำแนะนำของผู้เชี่ยวชาญ
- อาการปวดเข่าบางลักษณะไม่ควรรอดูอาการ เช่น ข้อเข่าผิดรูปหลังอุบัติเหตุ ลงน้ำหนักไม่ได้ หรือข้อบวมร้อนร่วมกับไข้ ควรได้รับการประเมินจากแพทย์อย่างเร่งด่วน
ปวดเข่าเรื้อรัง หรือไม่แน่ใจว่าเกิดจากสาเหตุใด?
หากมีอาการปวดเข่าที่รบกวนการเดิน การทำงาน หรือกิจกรรมประจำวัน การเข้ารับการประเมินจากผู้เชี่ยวชาญจะช่วยให้เข้าใจปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับอาการและวางแนวทางดูแลได้เหมาะสมยิ่งขึ้น
ปรึกษา Best Up Clinic เพื่อสอบถามข้อมูลบริการกายภาพบำบัดและการประเมินอาการเบื้องต้น
เบสท์อัพ คลินิกกายภาพบำบัด
“เราไม่ใช่แค่ลดปวด แต่เราพัฒนาคุณภาพการเคลื่อนไหว”
เปิดให้บริการ ทุกวัน 10.00–19.00 น. ทุกสาขา · ปรึกษา นัดหมาย หรือสอบถามข้อมูลเพิ่มเติม
สาขารังสิต (เมืองเอก) โทร 061-636-5950
สาขาบางนา (โรงแรม เดอะ พับลิค) โทร 063-087-4663
แหล่งข้อมูลอ้างอิง
- NHS. Knee pain. ข้อมูลเกี่ยวกับสาเหตุและอาการปวดเข่าที่ควรพบแพทย์
https://www.nhs.uk/symptoms/knee-pain/ - Willy, R. W., et al. (2019). Patellofemoral Pain: Clinical Practice Guidelines. Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy, 49(9), CPG1–CPG95.
https://doi.org/10.2519/jospt.2019.0302 - NICE. (2022). Osteoarthritis in over 16s: Diagnosis and management (NG226).
https://www.nice.org.uk/guidance/ng226
หัวข้อที่คุณน่าจะสนใจ
หลังการผ่าตัดเอ็นไขว้หน้า อยากกลับมาเล่นกีฬาได้อีกครั้ง ควรได้รับการฟื้นฟูการบาดเจ็บที่ดี
จะกลับมาเล่นกีฬาหรือทำกิจกรรมที่ชอบได้เหมือนเดิมไหม หลังการผ่าตัดเอ็นไขว้หน้า ACL มาเมื่อไรถึงทำกายภาพบำบัดได้ หาคำตอบได้ที่ best up clinic
อ่านเพิ่มเติมจองคิว / ประเมินอาการฟรี
คุยกับนักกายภาพได้เลย
กดโทรหรือทักไลน์สาขาที่สะดวก ทีมนักกายภาพบำบัดพร้อมให้คำแนะนำก่อนเริ่มรักษา
- โทรปรึกษาฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย
- ประเมินอาการเบื้องต้นผ่าน LINE
- นัดหมายล่วงหน้า ไม่ต้องรอคิว
เปิดบริการทุกวัน 10.00–20.00 น. (ทุกสาขา)


